Jabłkowa 5 – Kamienica Krayera
Kamienica Kreyera (Trójcy Świętej) wyróżnia się spośród sąsiednich budynków bogatą, barokową ormamentyką, skupioną wokół motywów religijnych, mająca na celu pokazać wiarę właściciela. Najważniejszym elementem kamienicy są monogramy na naczółkach okien na pierwszym piętrze. Od lewej „MRA” – Maria, „IHS” – Jezus i po prawej „IPH” oznaczające Józefa. Dodatkowo na szczycie widnieje popiersie (prawdopodobnie) Kreyera, którego nazwisko widoczne jest na portalu nad wejściem razem z datą 1715 (data oznaczająca kiedy zakończono budowę) zaznaczającą, że to on jest fundatorem kamienicy. Wejście zdobiły piękne dębowe drzwi, które niestety zostały skradzione w 1996 roku i wywiezione do Niemiec.
Historia tej kamienicy zaczyna się ok. XVI wieku, gdy na miejscu późnogotyckiej kamienicy powstała renesansowa. Została ona później przebudowana przez Kreyera, który postanowił ozdobić ją w bogatym stylu barokowym z naciskiem na ornamenty mocno nawiązujące do wiary chrześcijańskiej, którymi prezentował swoją wiarę katolicką. Elewacja zaczerpnięta była z centrum artystycznego monarchii augsburskiego z Wiednia, gdzie Kreyer często jeździł. Budowa została zakończona w 1715 roku, o czym świadczy napis zawarty w portalu nas wejściem.
Od tamtego czasu kamienica miała wielu właścicieli, żaden jednak nie zmienił jej fasady. W 2017 pojawił się pomysł, by budynek zaadoptować na Muzeum Miejskie z ekspozycją życia codziennego mieszczan od średniowiecza po XX wiek. Parter pełnił funkcję użytkowe, natomiast piętra zajmowały mieszkania.
Przyziemie zdobią poziome pasy, na przemian rustykalne i gładkie zaś wejście zdobi piaskowy portal, na którego kompozytowych pilastrach spoczywa belkowanie z naczółkiem, a w nim kartusz z herbem, który podkreślał przynależność rodziny Kreyer do wyższych warstw społecznych.
Na fryzie belkowania widać wcześniej wspomniany napis J.G.F.A 1715 de Kreyerss, który identyfikuje fundatora kamienicy. Po bokach widać dwa medaliony z dekoracyjnym motywem wiatrakowym. Na górze kamienicy wybudowano dwukondygnacyjny szczyt, a na nim piaskowe popiersie, które prawdopodobnie przedstawia właściciela Kreyera. Na środku naczółka występuje koło – tondo, pierwotnie z gołębicą ducha Świętego, a pod nim prostokątna rama trzymana przez aniołki, w której pierwotnie znajdowało się Oko Opatrzności, symbol Boga Ojca. Okna pięter umieszczone są pomiędzy pilastrami z jońskimi głowicami, a ich naczółki i podwieszki wypelnione są bogatą dekoracją sztukatorską. Okna pierwszego piętra wyróżniają się jednak, jako że w ich naczółkach zawarto ukryte monogramy. Od lewej MRA – akronim M(a)R(i)A, lub inicjały M(aria) R(egina) A(ngelorum), oznaczające Maria Królowa Aniołów i przypominające o roli Marii w wierze chrześcijańskiej. W środku litery IHS symbolizujące Jezusa – „Jesus Hominum Salvador”.
Nad oknem po prawej występuje napis IPH od I(ose)PH – oznaczające Józefa. Razem tworzą Trójce Stworzoną wiążąca się, w rozwiniętym kręgu cysterskim na Śląsku w XVII, pobożnością koncentrującą się na kulcie św. Rodziny. Dodatkowo możemy zauważyć płaskorzeźby przypominające serca – wiążą się one z kultem serca Chrystusa, które symbolizowały miłość Boga do ludzi oraz uwrażliwienie na grzech. Miało mobilizować do walki z nim i wynagradzania za tych, którzy je ranią.
Oprócz niesamowitej ornamentyki szczególną uwagę zwracały na siebie drzwi z drewna dębowego, które zostały skradzione w 1996 roku. Ustalono, że drzwi znajdują się na terenie Republiki Federalnej Niemiec w miejscowości Dormagen w prywatnym domu danego mieszkańca Brzegu Johannesa B. W 1998 prokurator ustalił, że Johannes B. zakupił drzwi na targu starych mebli we Wrocławiu, skąd je przewiózł i zamontował w prywatnym domu, w związku z tym nie było przestępstwa. Uznano, że Johannes zakupił drzwi nie znając ich historii. W 2003 umorzono postępowanie. W październiku 2020 burmistrz Jerzy Wrębiak złożył ponownie zawiadomienie o przestępstwie (kradzież i wywóz za granicę). Prokurator odmówił. W 2023 Wrębiak jeszcze raz złożył wniosek i wszczęto następną procedurę odzyskania drzwi. Postępowanie trwa i jest na dobrej drodze, by zakończyć się sukcesem.
Opracowanie: Justyna Prędka
