Armii Krajowej 22
Data powstania:
Styl:
Epoka:
Stan zachowania:
Kamienica nadaje się jako punkt zwiedzania:
Bliskość innych obiektów na trasie:
II połowa lat 70 XIX w.
Neorenesans z elementami eklektycznymi
Historycyzm – charakteryzujący się powrotem do form renesansowych
w architekturze, sztuce i meblarstwie z XIX wieku.
dobry
Raczej tak
„Kamienica Shütsów” ul. Jana Pawła II
Wyobraźmy sobie Brzeg pod koniec XIX wieku. W tej właśnie willi mieszkała zamożna rodzina Lange, która przyjechała tu z Górnego Śląska. Theodor Lange – radny, geolog, wynalazca – postanowił zbudować dom w stylu neorenesansowym, żeby zrobić wrażenie na całym mieście.
Kilka lat później jego syn, Paul, dorzucił wieżę z klatką schodową i wprowadził do niej… bardzo nietypową dekorację. Zwróćmy uwagę na kafelki na schodach! Te dziwne symbole, które przypominają swastykę, wcale nie mają nic wspólnego z nazistami – powstały dziesiątki lat wcześniej i miały przynosić szczęście właścicielom willi. Można sobie wyobrazić, jak Paul uśmiechał się do siebie, wchodząc po tych schodach i mając nadzieję, że fortuna będzie zawsze przy nim.
Rodzina Lange w końcu wyprowadziła się do Drezna, a willę kupił miejscowy mieszkaniec Kurt Stütze. W latach trzydziestych wynajmował ją firmie ubezpieczeniowej, a po wojnie – powstała tu pierwsza siedziba PZU w Brzegu. W 1951 roku budynek przeszedł na służby sanitarne i tak pozostało do dziś.
Choć powojenne przebudowy zmieniły jego wygląd na zewnątrz, w środku wciąż czuć ducha dawnych mieszkańców – przy kasetonowym stropie, drewnianych portalach i boazerii łatwo sobie wyobrazić życie rodziny Lange sprzed ponad stu laty. I kto wie – może te stare kafelki nadal przynoszą szczęście tym, którzy po nich wchodzą!”
Po II wojnie światowej parter budynku mieścił pierwszą siedzibę PZU w Brzegu.
W 1951 roku willa została siedzibą Powiatowej i Miejskiej Kolumny Sanitarnej, protoplastów dzisiejszego sanepidu.
Willa przy ulicy Armii Krajowej pierwotnie była rezydencją zamożnej rodziny Lange z Górnego Śląska. Budynek w stylu neorenesansowym wzniesiono w drugiej połowie XIX wieku. W 1910 roku dobudowano od strony północnej wieżę mieszczącą schody, której hełm ozdobiono chorągiewką z inicjałami ówczesnego właściciela.
W latach 30. XX wieku parter willi wynajmowano firmie ubezpieczeniowej z Wrocławia („Niederschlesisches Provinzal Versicherung Anstalt”).
W okresie powojennym gmach przeszedł przebudowy: zniszczono ganek i większość kamiennych dekoracji, a elewację pokryto szarym tynkiem. Wnętrza zachowały wiele oryginalnych elementów, m.in. kafelki na klatce schodowej, boazerię, kasetonowy strop, żłobioną poręcz i snycerskie oprawy drzwi. Kafelki z motywem swastyki jako tzw. „krzyżyk niespodziany” były elementem dekoracyjnym jeszcze przed dojściem nazistów do władzy. Motyw ten dawniej używany był przez artystów jako symbol szczęścia i powodzenia.
Znane postaci / rodziny związane z willą:
- Theodor Lange – radny miejski, geolog, producent wyrobów szamotowych, patentowiec i wynalazca; w drugiej połowie XIX wieku wzniósł willę.
- Paul Lange – syn Theodora, w 1910 roku dobudował wieżę mieszczącą schody
i ozdobił ją chorągiewką z inicjałami. - Rodzina Lange – pierwotni właściciele rezydencji; opuścili Brzeg w drugiej dekadzie XX wieku, przenosząc się do Drezna.
- Kurt Stütze – mieszkaniec Brzegu, który kupił willę po rodzinie Lange; jego rodzina posiadała ją do końca II wojny światowej.
Opis architektoniczny:
- Bryła: złożona, nieregularna, składa się z kilku części o zróżnicowanej szerokości
i wysokości. Główne skrzydło ma formę wydłużoną, z centralnym ryzalitem
i wejściem frontowym poprzedzonym gankiem (dziś zabudowanym). Do niego dobudowana jest część południowa, węższa, ale wysunięta ku ulicy i zwieńczona szczytem o łagodnych spływach. - Wieża: po stronie północnej znajduje się narożna, czworoboczna wieża ze schodami, zwieńczona hełmem kopułowym z chorągiewką wiatrową z inicjałami właściciela.
- Dach: wielospadowy, kryty dachówką ceramiczną, z bogatymi detalami snycerskimi w partii szczytu.
- Elewacja: obecnie otynkowana na szaro, w pierwotnej formie posiadała kamienne obramienia okien, opaski i naczółki. Widoczny jest balkon wsparty nad wejściem
z ozdobną balustradą. - Dekoracje: w szczytach i nad oknami zachowały się relikty dekoracji sztukatorskich.
W pierwotnej postaci willa miała znacznie bogatszy detal kamieniarski i żeliwny. - Otoczenie: willę pierwotnie otaczał ogród kwiatowy, dziś zachowały się jedynie fragmenty zieleni przed elewacją frontową.
Całość jest przykładem rezydencjonalnej architektury mieszczańskiej Brzegu z końca XIX wieku, łączącej reprezentacyjny charakter (wieża, ryzalit, dekoracyjne szczyty)
z funkcjonalnością domu mieszkalnego.
Opracowanie: Anna Barwińska
