Piastowska 4
Data powstania:
Styl:
Epoka:
około 1860-1868 (II poł. XiX w.)
renesansowy palladianizm
historycyzm
Po zakończeniu II wojny światowej rezydencja przy ul. Piastowskiej 4 znalazła się pod zarządem Wojska Polskiego. Urządzono w niej Kasyno Oficerskie oraz Klub Garnizonowy. Niestety, w czasie tych przekształceń wnętrza zostały „zmodernizowane” i dostosowane do nowych potrzeb. Z korytarzy i klatki schodowej usunięto ozdobną, dębową boazerię, a dekoracje pierwszego piętra uległy całkowitemu zniszczeniu. Do naszych czasów w oryginalnej formie przetrwała jedynie sala lustrzana, westybul wejściowy oraz część pomieszczeń parterowych. Prace remontowe przeprowadzone w późniejszym okresie pozwoliły na częściowe przywrócenie pierwotnego wystroju niektórych wnętrz na parterze. Obecnie willa pełni funkcję siedziby Klubu 1 Pułku Saperów im. Tadeusza Kościuszki w Brzegu.
Rezydencja Ernsta Neugebauera została wzniesiona w nurcie palladianizmu renesansowego, który od drugiej połowy XIX wieku przeżywał swój renesans. W okresie dynamicznego rozwoju eklektyzmu w Europie kierunek ten – inspirowany dziełami włoskiego architekta Andrei Palladia oraz jego kontynuatorów – zdobył wyjątkową popularność. Styl ten, przekształcony i rozpowszechniony w XIX wieku przez brytyjskich architektów Williama Kentona, Colena Campbella i lorda Burlingtona, znalazł zastosowanie niemal w całej Europie.
Powstała w tym duchu brzeska rezydencja wyróżnia się klarownością układu konstrukcyjnego, powściągliwością w użyciu detalu oraz dekoracji, a także wykorzystaniem charakterystycznych dla twórczości Palladia form, zwłaszcza opraw okiennych i przyłuczy. Najwięcej ozdobności nadano elewacji zachodniej, ogrodowej – pięcioboczny wykusz wraz
z loggią o analogicznym układzie, zwieńczoną balustradą tralkową, nadają jej szczególnie reprezentacyjny charakter. W kontraście do niej elewacja wschodnia z wejściem zaakcentowanym portykiem i skromnym trójkątnym frontonem prezentuje się znacznie bardziej powściągliwie. Niestety, do dnia dzisiejszego nie zachowały się balustrady tralkowe, które pierwotnie wieńczyły gzyms budowli.
Na początku parcela u zbiegu dzisiejszych ulic Piastowskiej, Łokietka, Powstańców Śląskich należała do znanego właściciela ziemskiego i starosty powiatu brzeskiego w latach 1871-1891, Henricha von Reuss (1818-1891) z Łosiowa, który wybudował na niej pomiędzy1860- 1868 r. monumentalną rezydencję. Na takie datowanie wskazują XIX-wieczne mapy Brzegu.
Po 1891 r. willę otrzymała w spadku córka Reussa – Paulina Henriette Alice von Reuss (ur. 1860), która 28 kwietnia 1887 r. poślubiła syna właściciela brzeskiej garbarni Friedricha Wilhelma Erharda Silviusa Molla (1846-199), z którym miała 4 dzieci. Około 1930 willę nabył od wdowy Moll syn Bernharda Neugebauera – współzałożyciela , powstałej w 1876 cukrowni „ Concordia” (dziś teren zakładów tłuszczowych przy ul. Ziemi Tarnowskiej), Ernst Albrecht Neugebauer, który dokonał istotnej modernizacji wnętrz.
Autorką fontanny z Grupą Trytona, stojącej przed willą Neugebauerów, była brzeżanka Eva Angelika von Lobbecke (1856–1910), córka znanego w mieście sędziego E. Schneidera. To właśnie dzięki ojcu i atmosferze artystycznej panującej w jego domu Eva podjęła decyzję o studiach artystycznych. Początkowo kształciła się w berlińskiej pracowni profesora Karla Steffecka, specjalizując się w malarstwie i tworząc głównie studia portretowe końskich głów.
Przełomem w jej życiu okazało się spotkanie brzeskiego przemysłowca Franza Heinricha von Lobbecke – właściciela cukrowni przetwarzającej trzcinę cukrową oraz licznych nieruchomości w Brzegu i okolicach. Zakochany w siedemnastoletniej artystce fabrykant poślubił ją w 1873 roku. Dzięki przyjaźni z rodziną profesora P.A. Brauera Eva często podróżowała po Europie, zwłaszcza do Włoch, gdzie z czasem coraz bardziej zaczęła interesować się rzeźbą. Podstawowe wykształcenie w tej dziedzinie zdobyła we wrocławskim muzeum sztuki, w atelier prowadzonym przez profesora C.A. Haertela.
fot. Urząd Miasta Brzeg
Z inicjatywy męża powstała przy jego willi w Brzegu specjalna pracownia rzeźbiarska, która przetrwała do dziś. Jednym z pierwszych ważnych dzieł Evy von Lobbecke była fontanna z przedstawieniem Trytona, stworzona dla rodzinnej rezydencji. Gipsowy model w skali 1:1 ukończono w 1895 roku i zaprezentowano na dorocznej wystawie w Schlesisches Museum für Kunstgewerbe und Altertümer we Wrocławiu, gdzie otrzymał pierwszą nagrodę. Rok później w znanej berlińskiej odlewni Noacka wykonano brązowy odlew (sygnowany „Eva von Lobbecke 1895”), który ustawiono przy domu artystki przy ul. Bolesława Chrobrego 35 w Brzegu.
Opis wizualny:
- Budynek prezentuje się jako rezydencja willowa o charakterze reprezentacyjnym, z wyraźnymi wpływami klasycyzmu i włoskiej architektury willowej. Otacza go park, co podkreśla jego pałacowy charakter.
- Otwory okienne są prostokątne, wysokie, rozmieszczone rytmicznie, często ujęte
w pilastry i obramienia z gzymsami nadokiennymi. - Na elewacji występują gzymsy kordonowe, dzielące kondygnacje.
- Całość zdobią klasyczne motywy: kolumny korynckie, pilastry, ornamenty roślinne
i kartusze sztukatorskie. - Przed frontem willi ustawiona jest dekoracyjna fontanna rzeźbiarska – dynamiczna Grupa Trytona (syreny, konie morskie), wykonana z ciemnego metalu, osadzona na kamiennym cokole.
Układ elewacji frontowej:
- Budynek ma formę dwukondygnacyjnej willi pałacowej o zwartej bryle, z częścią środkową nieznacznie wysuniętą i zaakcentowaną.
- Elewacja frontowa (od strony ogrodu, z fontanną) wyróżnia się półokrągłym ryzalitem
z dużymi, pionowymi oknami ujętymi w profilowane obramienia. Powyżej widoczne są płaskorzeźbione dekoracje sztukatorskie. - Boczne partie elewacji urozmaicają loggie i tarasy z kolumnadą, nadające całości lekkości.
- Od strony bocznej (drugi kadr) widoczny jest klasyczny portyk wejściowy z dwiema kolumnami i trójkątnym naczółkiem.
- Dach jest płaski lub bardzo płytki, niewidoczny zza gzymsu koronującego.
Materiały i kolorystyka:
- Ściany: gładko tynkowane, utrzymane w jasnej, pastelowej kolorystyce (odcienie kremowo-żółtego z białymi detalami).
- Detale architektoniczne (gzymsy, pilastry, obramienia okienne, kolumny): malowane na biało, kontrastują z elewacją.
- Okna: drewniane, malowane na ciemny brąz/czerń.
- Fontanna: ciemna patynowana rzeźba z brązu lub miedzi, misa fontanny z jasnego kamienia.
Opracowanie: Anna Barwińska
