Rynek 5

Data powstania:

Styl:

Epoka:

XV – XIX w.

elementy neorenesansu i neoklasycyzmu

historycyzm

Choć dziś budynek znany jako „Czarna Kamienica”, obecna kolorystyka nie oddaje tej nazwy – możliwe, że w przeszłości fasada była ciemniejsza lub nawiązywała do innej tradycji (np. nazwy właściciela, sklepu).

Kamienica powstała około 1900 roku, w okresie dynamicznego rozwoju miast śląskich w Cesarstwie Niemieckim. W Brzegu (niem. Brieg) w tym czasie wznoszono wiele budynków mieszczańskich. Budynek był zapewne kamienicą czynszową, z lokalami handlowymi na parterze i mieszkaniami dla mieszczan i urzędników wyżej.

„Legenda o zuchwalej dziewce Zuzannie”

„Zuchwała dziewka na wiele się odważyła”. W samym rynku, w czarnej kamienicy, była winiarnia, a w niej dziewczyna o imieniu Zuzanna. Odwagą przewyższała ponoć niejednego mężczyznę, i to nie tylko w słowach.

Pewnego wietrznego, deszczowego wieczoru, była wiosna 1704 roku, do winiarni wszedł brzeski kat. Usłyszał o jej śmiałych czynach i postanowił ją sprawdzić. „Przynieś mi rękawice, które zostawiłem przy szubienicy za miastem, a nagrodę otrzymasz” – rzekł.

Zuzanna ani chwili się nie wahała. Wzięła kurs na szubienicę bez latarni, a gdy dotarła, była już północ. I co zobaczyła? Uwiązanego, objuczonego siwka! Rękawice znalazła szybko i, nie zastanawiając się, odwiązała konia i pognała nim do miasta – w końcu ojciec, książęcy masztalerz, nauczył ją konnej jazdy.

kobieta z czarnym, długim warkoczem siedzi na siwym koniu w pędzie, za nimi zamek. Obraz lekko rozmyty jak na akwareli

Ale za nią słychać było tętent kopyt. Okazało się, że szubienica była nocną kryjówką dla bandy rabusiów! Na szczęście brama miejska była jeszcze otwarta, i Zuzanna uciekła, dostarczając rękawice katowi i odbierając nagrodę. A w mantlezaku przy siodle… znalazła niemałą fortunę – zapewne łup rabusiów. Zwierzchność nie znalazła właściciela, więc skarb został jej.

Nie minęło wiele czasu, gdy w winiarni pojawili się trzej obcy, elegancko ubrani mężczyźni. Dziewczyna zeszła do piwnicy po wino, a oni za nią. Zuzanna w mig zgasiła świecę
i schowała się za dolnymi drzwiami piwnicy. Obcy szukali jej po omacku, a ona wymknęła się górnymi drzwiami, zamknęła je na solidny zamek i wezwała miejskich pachołków. Wkrótce okazało się, że byli hersztami bandy rozbójników – tych samych, którym odebrała konia i skarb. Koniec był oczywisty: wszyscy trzej trafili na szubienicę.

Na pamiątkę tej przygody nad wejściem do czarnej kamienicy umieszczono wyblakły obraz – Zuzanna galopująca na siwku ku miastu, a za nią ścigający ją jeździec. Pod nim napisano: „Die dreiste Magd hat viel gewagt. Anno 1704”. Od tej pory każdy, kto spojrzał na kamienicę, wiedział: oto dziewka, która na wiele się odważyła.

Opis wizualny i architektoniczny:

Fasada kamienicy miejskiej o cechach historyzmu, umiejscowionej w zwartej pierzei wschodniej Rynku. Budynek posiada pięć kondygnacji nadziemnych i jest nieco wyższy od sąsiednich obiektów, co podkreśla jego smukłość i wertykalny charakter.

Układ elewacji fronowej:

Parter – przeznaczony na lokale usługowe, z dużymi witrynami w prostych kamiennych obramieniach. Oddzielony od wyższych kondygnacji wyraźnym gzymsem kordonowym. Obecnie nowoczesne witryny sklepowe (Barbershop „Ostra Brzytwa” oraz Vapeshop „SOFLY””).

2. kondygnacja – cztery prostokątne okna ujęte w skromne opaski tynkowe. Brak dekoracyjnych naddatków nadokiennych, co nadaje tej partii bardziej oszczędny
i spokojny charakter. Piętro pozostaje znacznie skromniejsze, pełniąc funkcję przejściową między parterem użytkowym a bardziej reprezentacyjną częścią budynku.
3. i 4. kondygnacja – najbogatsze w detal. Bogactwo zdobień skupione jest
w środkowej partii fasady, zgodnie z zasadą historyzmu, który akcentował „piano nobile” wyżej niż dziś typowe pierwsze piętro. Okna zwieńczone są trójkątnymi naczółkami wspartymi na konsolach z rzeźbionymi główkami. Nadproża mają formę dekoracyjnych obramień z kartuszami (piętro 3.) i ornamentem roślinnym (Piętro 2.), co przyciąga uwagę i podkreśla reprezentacyjny charakter tych pięter. Gzymsy między kondygnacjami wyraźnie oddzielają piętra.
5. kondygnacja – prostsza, okna w opaskach, jedynie z lekkim gzymsem nadokiennym co wskazuje na „wyciszenie” kompozycji ku górze. Ta kondygnacja wraz z wysuniętym gzymsem koronującym zamyka wertykalną kompozycję.

Materiały i kolorystyka:

Fasada tynkowana, obecnie w odcieniach jasnej żółci i kremu
Detale architektoniczne wyeksponowane jaśniejszym kolorem
Cokoły i opaski okienne z boniowaniem.

Opracowanie: Anna Barwińska