Staromiejska 5 

… Najstarsze domy brzeskie wznoszono w nietrwałej konstrukcji. Jednak już w XIV wieku w rynku i przy głównych ulicach zaczęły pojawiać się murowane kamienice. Tak też się działo w rejonie ulic Długiej i Staromiejskiej, gdzie w wielu kamienicach tkwią relikty gotyckich murów.

Średniowieczną metrykę posiada również kamienica przy ul. Staromiejskiej 5, usytuowana w centralnej części miasta lokacyjnego, przy głównym trakcie komunikacyjnym, handlowym łączącym Wschód z Zachodem Europy. Ulica Długa, przelotowa, swoista autostrada była bardzo ważna. Tutaj też właśnie te pierwsze murowane obiekty brzeskie mają swoją lokalizację – przy najdłuższym i najstarszym ciągu komunikacyjnym w mieście.

Dolne partie kamienicy powstały prawdopodobnie w drugiej połowie XIV lub w XV wieku.  Z tej najstarszej zabudowy zachowały się owe dolne partie murów oraz kolebkowe sklepienia piwnic traktu frontowego.

W kolejnych stuleciach kamienica była wielokrotnie przebudowywana…

Swoją obecną formę zyskała około 1880 roku. Gruntowana przebudowana nadała jej formę typowej czynszówki. Elewacje południowa i zachodnia otrzymały bogaty, neoklasycystyczny wystrój. W tym czasie przebudowano również oficyny. Wszystkie zabudowania w głębi parceli otrzymały jednakową wysokość i wspólny dach. Kolejne prace prowadzono w dwudziestoleciu międzywojennym – bardziej modernistyczny charakter nadano elewacjom od strony podwórza…

Na rycinach F.B. Wernhera z poł. XVIII w. widzimy ją jako budynek dwuszczytowy z dachem dwukalenicowym, zajmującym całą powierzchnię parceli. W rzeczywistości sama kamienica musiała być krótsza i zajmowała tylko frontową część parceli. W głębi znajdowały się oficyny – boczna, wzdłuż ul. Długiej i tylna – wzdłuż krótszej, wschodniej granicy posesji. Między zabudowaniami znajdowało się niewielkie podwórko.

Opis wizualny i architektoniczny: 

• Dom mieszkalno-usługowy w zabudowie zwartej, narożny, u zbiegu ulic Staromiejskiej i Długiej.
• Kamienica w całości podpiwniczona, czterokondygnacyjna z poddaszem, o zwartej bryle i wewnętrznym podwórzu.
• Oficyny trzykondygnacyjne, założone w podkowę wokół podwórza, niższe od budynku frontowego.
• Funkcje: klasyczna kamienica czynszowa; przyziemie z większymi otworami okiennymi i drzwiowymi przeznaczone na lokale handlowe/usługowe, wyżej mieszkania.
• Godło domu w narożniku południowo-zachodnim – reliefowy znak domowy w formie trzech koron, wykonany techniką narzutu, czyli wymodelowany ręcznie z zaprawy tynkarskiej bez użycia form odlewniczych.
• Wydatny okap drewniany, zdobiony dekoracją sztukatorską z gipsu.
• Bogata dekoracja elewacji – opaski okienne, gzyms koronujący, gzymsy kordonowe, konsolki, głowice pilastrów, płaskorzeźbione płyciny.
• Okna prostokątne, ujęte w profilowane opaski. Nadproża akcentowane gzymsami z dekoracją ornamentalną, wspartymi na konsolkach; parapety wsparte na konsolkach.
• Drzwi wejścia głównego od ul. Staromiejskiej, w głębokiej wnęce.

Elewacje południowa i zachodnia:

• Kompozycja: elewacje równorzędne, trzykondygnacyjne z poddaszem, podzielone gzymsami: nad parterem, między 2. a 3. piętrem oraz między 3. piętrem a poddaszem. Zwieńczone wydatnym okapem.
• Gzymsy:
• nad parterem – trójdzielny, podparty konsolkami, z simą zdobioną liśćmi akantu,
• między 2. a 3. piętrem – kostka zdobiona rozetkami,
• pod okapem – pas ząbków; sam okap wsparty na modylonach z akantem, między nimi rozety, na simie palmety.
• Lico ściany: w partii pięter tynk imitujący ciosy kamienne.
• Okna: prostokątne, w profilowanych opaskach.
• I piętro (południe): obramienia w formie aediculi, z pilastrami o korynckich głowicach, podtrzymującymi uproszczone belkowanie (architraw + gzyms trójdzielny z kimationem i akantem).
• I piętro (zachód): podobna artykulacja, lecz pilastry wspólnie dźwigają jeden gzyms nadokienny.
• II piętro: parapety akcentowane gzymsami na konsolkach, między nimi girlandy; nadproża – gzymsy zdobione astragalem i palmetami, podparte konsolkami; między nimi płaskorzeźbione płyciny z dekoracją roślinną i kartuszową.
• III piętro: nadproża z gzymsami; na filarkach prostokątne płyciny z arabeskami i medalionami z głowami kobiety i mężczyzny (na przemian, w profilu); powyżej rozetki.
• Poddasze: między oknami płyciny z płaskorzeźbionymi girlandami.
• Dekoracja narożna: nad gzymsem parteru trzy płaskorzeźbione korony ułożone w piramidkę (symbol kamienicy „Pod Trzema Koronami”).

Materiał, konstrukcja:

Z uwagi na średniowieczną metrykę, zachowany kompletny układ zabudowy narożne parceli, bogaty neoklasycystyczny wystrój elewacji wymagany wpis do rejestru zabytków województwa opolskiego [Wpis do rejestru zabytków: A-89/2009 (6.04.2009)]

---