Opolska porcelana malowana to unikatowe rękodzieło, które łączy w sobie tradycję ludową z elegancją porcelany. Jej historia sięga lat 60. XX wieku, kiedy to na Opolszczyźnie zrodził się pomysł przeniesienia wzorów z tradycyjnych kroszonek na porcelanę. Dzięki temu powstały wyjątkowe dzieła sztuki użytkowej, które do dziś cieszą się uznaniem zarówno w kraju, jak i za granicą.
Geneza opolskiej porcelany malowanej
W 1957 roku na Opolszczyźnie zorganizowano pierwszy wojewódzki konkurs kroszonkarski, mający na celu podtrzymanie tradycji zdobienia jaj wielkanocnych techniką rytowniczą. W 1963 roku, podczas obrad jury tego konkursu, w skład którego wchodzili m.in. etnograf Czesław Kurek i prezes opolskiej Cepelii Jan Matysek, zrodził się pomysł przeniesienia tradycyjnych wzorów z kroszonek na bardziej trwały materiał, jakim była porcelana. Do realizacji tego przedsięwzięcia zaproszono Stefanię Okos (później Topola), laureatkę konkursu kroszonkarskiego, która przeprowadziła pierwsze próby zdobienia porcelitu pozyskanego z zakładu w Tułowicach. Jej prace zostały wypalone w piecu ceramicznym w Cepelii, co dało początek nowej formie sztuki ludowej.
Rozwój i popularność
Począwszy od połowy lat 60. XX wieku, malowana porcelana opolska stała się dostępna w wielu sklepach Cepelii na terenie całego kraju. Komplety obiadowe i śniadaniowe, wazony, patery oraz inne formy zdobione wielobarwnymi lub jednokolorowymi ornamentami roślinnymi, inspirowanymi opolskimi kroszonkami, cieszyły się dużym zainteresowaniem zarówno wśród Polaków, jak i zagranicznych turystów. W latach 1970-1990 znaczną część produkcji opolska Cepelia eksportowała poza granice kraju, co świadczy o międzynarodowym uznaniu dla tej formy rękodzieła.
Technika i wzornictwo
Charakterystyczne dla opolskiej porcelany malowanej są motywy roślinne, często zaczerpnięte z tradycyjnych kroszonek. Wzory te obejmują kwiaty, liście oraz inne elementy florystyczne, które są ręcznie malowane na powierzchni porcelany. Początkowo zdobienia wykonywano na porcelicie, jednak pod koniec lat 60. XX wieku zaczęto stosować również porcelanę, co podniosło jakość i trwałość wyrobów. Proces zdobienia wymagał precyzji i talentu artystycznego, a każda zdobniczka wnosiła do swoich prac indywidualny styl i interpretację tradycyjnych wzorów.
Znaczące postacie i instytucje
Wśród osób, które przyczyniły się do rozwoju opolskiej porcelany malowanej, warto wymienić Stefanię Okos (Topola), która jako pierwsza podjęła się zdobienia porcelany w tradycyjne wzory kroszonkarskie. Róża Żymełka, oprócz zdobienia, zajmowała się również kwestiami logistycznymi związanymi z produkcją. Ważną rolę odegrali także etnograf Czesław Kurek oraz prezes opolskiej Cepelii Jan Matysek, którzy wspierali i promowali tę formę rękodzieła. Cepelia, jako instytucja, odegrała kluczową rolę w popularyzacji opolskiej porcelany malowanej, zarówno na rynku krajowym, jak i międzynarodowym.
Współczesność i kontynuacja tradycji
Po przemianach ustrojowych w Polsce i stopniowym upadku Cepelii, tradycja malowania porcelany na Opolszczyźnie nie zanikła. Współcześnie działa wiele pracowni i artystów kontynuujących tę unikatową formę rękodzieła. Wzór opolski stał się popularnym elementem zdobniczym nie tylko na porcelanie. Twórczynie ludowe malują go na przedmiotach i formach dekoracyjnych, poszukując ich nowoczesnej estetyki. Baza jednak ciągle jest ta sama – kolorowe kwiaty z opolskich łąk i ogrodów w drobnych, misternie malowanych elementach.
Muzeum Wsi Opolskiej, jak również liczne domy kultury i organizacje pozarządowe organizują warsztaty malowania wzoru opolskiego, a nawet malowania porcelany, co wymaga doskonałej znajomości tego, jak zachowuje się porcelana, szkliwa i farby podczas wypału, a także doskonałej precyzji i dokładności kompozycyjnej.
Opolska porcelana malowana to wyjątkowe połączenie tradycji ludowej z elegancją porcelany. Jej historia, sięgająca lat 60 jest wspaniałym elementem poprzez, który przeszłość Opolszczyzny ma swoje miejsce w naszej codzienności.
